Garnitur do kawy, ta nietypowa nazwa kryjąca w sobie klasę i elegancję oznacza serwisy kawowe. Ten artykuł ma na celu zaprezentowanie zakładów produkujących wspomniane garnitury kawowe w latach 50-70 XX wieku i przedstawia serwisy do kawy ukazujące różnorodność form i wzorów. Wiele z fabryk, zakładów funkcjonuje do dzisiaj i wznawia edycje popularnych ówcześnie kształtów i wzorów. Produkcja porcelitu w Tułowicach była kolebką tworzenia serwisów kawowych.

Garnitur do kawy – produkcja – Zakłady Porcelitu Tułowice

Zakłady Porcelitu Stołowego w Tułowicach rozpoczęły produkcję porcelany już od XIX w. Od 1951 r. rozpoczyna się produkcja porcelitu w ramach stworzonej do tego linii produkcyjnej. Szczególnie zasłużeni w produkcji, eksperci w nadawaniu nowych wzorów serwisom do kawy byli Lucyna i Kazimierz Kowalscy. Lucyna Kowalska była absolwentką PWSSP we Wrocławiu, Wydziału Ceramiki. W 1958 r. w ramach pracy dyplomowej zaprojektowała dekoracje na garnitur do kawy z Chodzieży.

Mąż Kazimierz Kowalski także był absolwentem PWSSP we Wrocławiu Wydziału Ceramiki na specjalizacji: ceramiczne malarstwo architektoniczne u prof. Eugeniusza Gepperta i doc. Stanisława Pękalskiego. Od 1959 r. pracują jako pełnoprawni projektanci w Zakładzie Porcelitu w Tułowicach. W początkowym okresie razem z Kowalskimi dekoracje projektuje Anna Wilkońska, matka jednego z dyrektorów w fabryce, później przechodzi na emeryturę. Za projekty form serwisów odpowiada Kazimierz, za dekoracje jego małżonka. Wśród wielu zaprojektowanych serwisów występują garnitury do białej i czarnej kawy, garnitur do herbaty, serwisy obiadowe oraz garnitury deserowe.

Serwis do kawy „Ewa” projektu Kowalskich z zakładu porcelitu Tułowice

Serwis do kawy „Ewa” projektu Kowalskich z zakładu porcelitu Tułowice

Projekt formy z dekoracją tworzą piękne wzory. Dekoracje wykonywane są za pomocą stworzonego do tego narzędzia małej szklanej buteleczki z małym otworem i wkładem od długopisu. Zdobienia wykonane są emalią i listrami. Projektanci produkując w dużej fabryce projektują serwisy nie tylko na masową skalę użytkową w jadalniach i stołówkach, lecz starają się tworzyć wzorcowe projekty, które można zaprezentować na krajowych i międzynarodowych wystawach i targach.

Pierwszym projektem państwa Kowalskich jest garnitur „Ewa” wielokolorowy: w kolorach czerwieni, kobaltu oraz żółci i limonki ze złotym paskiem na rancie filiżanek i talerzy. Dzbanek i cukiernica posiadają pokrywki z uchwytem przypominającym antenkę od beretu w złotym kolorze. Kolejnym zaprojektowanym serwisem jest serwis „Opole” wyróżniony na Targach Poznańskich w konkursie „Dobre-Ładne-Poszukiwane” w 1963 r. Serwis „Opole” był smuklejszy i zgrabniejszy niż serwis „Ewa” a jego charakterystyczny wzór to spiczasto zakończone uchwyty naczyń.

W Tułowicach często stosowaną dekoracją była dekoracja „Arlekin” na naczyniu- każde w innym kolorze, a całość jest wykończona złotem lub posiadają czarny kolor wzbogacony o plamki z emalii. Stosowano także dekorację „Złoty włos” – poprzez dodanie do czerni szczypty złota w niesymetryczny sposób. Za tą dekorację „Tułowice” zdobywają złoty medal na Targach Poznańskich. Jest to pewien rodzaj dekoracji natryskowej. Świeża farba usuwana jest z naczynia za pomocą szczoteczki kolistymi ruchami. W puste odsłonięte miejsca zostaje naniesione w odpowiedni sposób złoto. Efekt jest spektakularny. Z biegiem czasu dotychczasowe formy zmieniają kształt i zostają wprowadzone cięższe w odbiorze fasony pomiędzy fajansem, kamionką a porcelaną. Nowością w dotychczasowych kształtach stał się serwis „ Ania”.

Serwis do kawy Paola, fabryka porcelany Karolina

Serwis do kawy Paola, fabryka porcelany Karolina

Kowalscy byli autorami wielu pięknych serwisów kawowych. Wśród ich projektów szczególnie wyróżnił się czajniczek do parzenia esencji herbacianej „Artur”. Czajniczek został zaprojektowany przez Kazimierza Kowalskiego a w 1967 r. był nagrodzony srebrnym medalem na Targach w Poznaniu. W zakładach pracuje Ludmiła Pokornianka nadzorująca pracę malarek oraz wykonująca dekoracje. Projektantka stosuje technikę natrysku i nowoczesne geometryczne, abstrakcyjne zdobienia. Po powstaniu ośrodka wzorującego do fabryki dołącza Jerzy Steckiewicz- twórca serwisu „Tom”, Zbigniew Michał Stadnicki -twórca „Ewy” czy Adam Skomiał, projektant minimalistycznego serwisu „Adam”.

Interesujący też jest projekt Eryki Trzewik Drost  garnitur do kawy „Jaś”, serwis w nowoczesnej, obłej formie o tulejowatym kształcie w kolorach czerni, pomarańczy, czerwieni i szarości z dwoma nieregularnymi pasami namalowanymi wzdłuż naczynia.

Serwis kawowy – Zakłady Porcelany Stołowej „Karolina” w Jaworzynie Śląskiej

Serwis kawowy Milo, proj. A. Sadulski, fabryka porcelany Karolina

Serwis kawowy Milo, proj. A. Sadulski, fabryka porcelany Karolina

Porcelanę produkuje się także w Jaworzynie Śląskiej – Zakładach Porcelany Stołowej „Karolina”. W tej fabryce powstaje również ośrodek wzorujący, kierownictwo nim obejmuje Adam Sadulski. Projektant min. serwisów „Paola” i „Milo”. Serwis Paola wyróżniał się reliefową dekoracją oraz pasem prostych i na przemian wklęsłych i wypukłych kresek pojawiających się na otokach talerzy i półmisków a na spodkach umieszczonych w miejscu wyżłobienia na podstawę filiżanki. Serwis Milo charakteryzował się prostym, cylindrycznym kształtem.

 

Linia produkcyjna „Karoliny” obejmuje projekty IWP takie jak „Liść” oraz wazon „Flora” Danuty Duszniak. W Jaworzynie pracowały absolwentki wrocławskiej akademii plastycznej: Teresa Piekarczyk, Alina Marczewska i Lidia Michalak. Jednym z pierwszych garniturów do kawy był zaprojektowany przez Wincentego Potackiego serwis „Joanna”. Minimalistyczna forma i czarnobiały graficzny wzór oraz opływowe kształty powodowały, że bardzo ciekawie się prezentował. Kolejnym pięknym serwisem był zestaw do kawy „Tycjan” z masywnym imbrykiem z pokrywką z trójkątnym uchwytem.

Zakłady porcelany Ćmielów

Polska fabryka porcelany rozpoznawana już była przed wojną. Kierownictwo nad ośrodkiem wzorującym obejmuje Wincenty Potacki. Wyjątkową popularnością cieszy się powstały serwis obiadowy, komplet do ciast oraz serwis do kawy białej, czarnej oraz herbaty „Feston”. Oszczędny w formie trafia do gustów klientów. Serwisami oddającymi duch epoki były: Krokus i Goplana wystawione w ramach jesiennej edycji XXX Miedzynarodowych Targów Poznańskich. Produkcja ćmielowska to także serwisy „London” i „June” Potackiego o obłych, walcowatych kształtach.

Serwis do kawy London proj. W. Potackiego, Ćmielowska Fabryka Porcelany ( zdj. źr. Patyna)

Serwis do kawy London proj. W. Potackiego, Ćmielowska Fabryka Porcelany ( zdj. źr. Patyna)

Produkowane są serwisy „Ina” i „Dorota” . Uwagę przyciągają także garnitur do kawy „Krokus” zaprojektowany na eksport serwis projektu Wincentego Potackiego z trzema pasami wzdłuż filiżanki, złotymi brzegami. Czajniczek do herbaty jest wysoki i smukły ze złoty dzióbkiem i uchwytem w kształcie antenki od beretu. Interesujący jest także garnitur do kawy „Margaret” tego projektanta: kolorowe filiżanki z szerokim złotym brzegiem wewnątrz filiżanki, czajnik ze złotym dzióbkiem i smukłym dużym, szerokim uchem oraz pokrywka z uchwytem w formie złotej kulki.

Serwis kawowy June, proj. Wincentego Potackiego, Ćmielowska Fabryka Porcelany

Serwis kawowy June, proj. Wincentego Potackiego, Ćmielowska Fabryka Porcelany

Zakłady Porcelany i Porcelitu w Chodzieży

To połączenie manufaktur Fabryki Fajansu Stanisława Mańczaka i wytwórni porcelany należącej do spółki z siedzibą w Ćmielowie. W czasie wojny połączone w jeden zakład by po wojnie w 1949 rozdzielić się na Chodzieskie Zakłady Porcelany i Zakłady Porcelitu w Chodzieży. W 1964 r. następuję ponowne połączenie ze sprawnie działającym ośrodkiem wzorującym. Pracuje w nim Wacław Górski-projektant min. serwisu „Elżbieta”. Do produkcji wchodzi także serwis „Aldona” projektu Józefa Września.

Garnitur do kawy Aldona proj. Józefa Września Chodzieskie Zakłady Porcelany i Porcelitu

Garnitur do kawy Aldona proj. Józefa Września Chodzieskie Zakłady Porcelany i Porcelitu

Józef Wrzesień zatrudniony w zakładach od razu projektuje serwisy na eksport. Pierwszy „Iza” cieszy się dużą popularnością, wykonany techniką tamponażu, jest zdobiony w pajęczynkę, zaś wnętrza filiżanek są złocone. Są także z kwiatową kalką i jednokolorowe serwisy wykonane techniką natrysku wybieranego. Bardzo atrakcyjnym i znanym serwisem jest zaprojektowany przez Eugeniusza Renkowskiego serwis „Ira” oraz „Roman” w wersji gładkiej lub z reliefami na filiżankach, także zdobiony technika tamponażu lub kalką ceramiczną kwiatową lub nowoczesną w stylu op-art.

Serwis do kawy „Ira”, wersja eksportowa

Serwis do kawy „Ira”, wersja eksportowa

Serwis kawowy „Roman”, Zakłady Porcelany i Porcelitu Chodzież

Serwis kawowy „Roman”, Zakłady Porcelany i Porcelitu Chodzież

Serwis kawowy – produkcja – Zakłady Porcelany Stołowej Lubiana w Łubianie

Zakłady rozpoczęły produkcję w 1969 r. W 1973 r. zostały włączone do Zjednoczonych Zakładów Ceramiki Stołowej „Cerpol” w Wałbrzychu. W latach 70 dominowały wzory folkowe, kaszubskie wykonane techniką kalki ceramicznej. Serwisy, talerze dekoracyjne były przeznaczone do indywidualnego odbiorcy. Lubiana produkowała też naczynia produkowane masowo dla gastronomii dla „Społem”, „GS”, „Konsumy” PKP, PPG (Państwowe Przedsiębiorstwo Garmażeryjne)  oraz dla Służby Zdrowia. Porcelana i serwisy kawowe Zakładów Karolina produkowane są także współcześnie.

Zestaw do kawy Lubiana, lata 60

Zestaw do kawy Lubiana, lata 60

Zakłady Porcelitu Stołowego „Pruszków

Ta fabryka zmieniła materiał produkcji z porcelitu na fajans w latach 50 XX w. Fabryka miała siedzibę w podwarszawskim Pruszkowie. Początkowo projektował IWP w ramach, którego do produkcji wdrożono serwis „Kajtek” Zofii Galińskiej. W ośrodku wzorującym jako kierownika zatrudniono Gabrielę Hoffman-Śleżewską, która projektuje garnitur do kawy i ciast „Ryszard”, dekorację wykonane są techniką kalki oraz ręcznie malowane. Kolejnym kierownikiem zostaje Wiesława Gołajewska, która wprowadziła nowatorską technikę zdobienia – szkliwo zbiegające. Technologię opracowuje mąż projektantki Wiesław Gołajewski. Dekorowane tą techniką przedmioty wystawione na Targach Krajowych w Poznaniu w 1963 r. zdobyły złoty medal. Fabryka „Pruszków” produkuje także piękne patery dekoracyjne, z wzorami z efektem trójwymiaru przedstawiające domy, drzewa oraz rośliny.

Serwis „Kajtek” proj. Z. Galińskiej, Zakłady Porcelitu Stołowego Pruszków

Serwis „Kajtek” proj. Z. Galińskiej, Zakłady Porcelitu Stołowego Pruszków

WSKAZÓWKI:

Jakie rodzaje filiżanek dobieramy do kawy ?:

W odpowiedzi na to pytanie należy krótko stwierdzić: ”to zależy od rodzaju kawy”.

  • Przy mocnych espresso z charakterystyczną cremą kawę podajemy w małych filiżankach zazwyczaj o pojemności od 50 do 100 mililitrów są o normy podane wg Narodowego Instytutu Włoskiego (INSI)
  • Do cappuccino używamy większych filiżanek o pojemności od 150-200 mililitrów. Napój standardowo powinien mieć 150 militrów objętości z 1-2 centymetrową pianka z mleka.
  • Do kawy latte stosujemy filiżanki o pojemności 200 ml lub więcej charakteryzuje się bazą kawową o poj. ok 150 mililitrów tak jak w przypadku cappuccino tylko zawiera więcej mleka.
Wzór serwisu „Ryszard”, Zakłady Porcelitu Stołowego Pruszków

Wzór serwisu „Ryszard”, Zakłady Porcelitu Stołowego Pruszków

  • Do kawy flat white  stosujemy filiżanki o pojemności 200-300 mililitrów. Jest to kawa pochodząca  z Australii lub Nowej Zelandii. Przygotowuje się ją z podwójnego espresso, które zalewa się gorącym mlekiem (może być lekko spienione). Nazwa sugeruje, że flat white powinna być płaska na powierzchni.
  • Do kawy Americano stosujemy filiżanki lub kubki o pojemności nawet 470 mililitrów. Jej ilość waha się od 25-30 ml  do 470 ml ( duży kubek)  podobnej do tej jaką serwujemy w domu. Jest to średnia lub mocna, wyrazista kawa z dużą ilością wody.

Serdecznie zapraszam do zakupu kompletów filiżanek do espresso lub cafe crema w stylu Vintage dostępnych na stronie naszego sklepu pod linkiem: https://modernia.pl/produkt/komplet-6-filizanek-seltmann-weiden-1970/ lub https://modernia.pl/produkt/zestaw-filizanek-shumann-arzberg-germany-